اهمیت استفاده از ضد آفتاب؛ محافظی که نباید یک روز هم نادیده‌اش بگیرید

خیلی از ما ضد آفتاب را محصولی فصلی می‌دانیم که فقط برای سفر به شمال، روز ساحل یا ظهرهای داغ تابستان لازم است. همین تصور غلط باعث می‌شود بسیاری از افراد سال‌ها بدون هیچ محافظتی زیر نور خورشید رفت‌وآمد کنند و وقتی لک‌ها و خطوط ریز پیدا می‌شوند، دنبال کرم‌های ضد لک و ضد چروک بروند. حقیقت این است که اهمیت استفاده از ضد آفتاب فقط به جلوگیری از سوختگی محدود نمی‌شود. ضد آفتاب مؤثرترین و ارزان‌ترین محصولی است که برای پیشگیری از پیری زودرس، لک‌های آفتابی و حتی سرطان پوست در اختیار داریم. بیشتر آسیب‌های نور خورشید بی‌سروصدا و آرام جمع می‌شوند و سال‌ها بعد خودشان را نشان می‌دهند. در این مقاله توضیح می‌دهیم خورشید دقیقاً چه بلایی سر پوست می‌آورد، چرا ابر و پنجره و زمستان امن نیستند، SPF و PA چه معنایی دارند و چطور ضد آفتاب را درست انتخاب کنیم و درست بزنیم.

خورشید دقیقاً با پوست شما چه می‌کند؟

نور خورشید علاوه بر روشنایی و گرما، پرتوهای فرابنفش (UV) هم دارد که با چشم دیده نمی‌شوند و گرمایی هم حس نمی‌شود. این پرتوها انرژی کافی دارند تا به DNA سلول‌های پوست آسیب بزنند. بدن ابتدا سعی می‌کند این آسیب‌ها را ترمیم کند، اما وقتی مواجهه هر روز تکرار می‌شود، بعضی خطاها بی‌جواب می‌مانند. نتیجه‌اش در کوتاه‌مدت قرمزی و سوختگی است و در بلندمدت لک، ضعیف شدن ساختار پوست و در بدترین حالت تغییرات سرطانی. پوست حافظه دارد. نوجوانی که بدون محافظت زیر آفتاب بوده و کسی که ده سال است روزانه در مسیر رفت‌وآمد به آفتاب می‌خورد، هر دو مجموع این مواجهه‌ها را بعدها پس می‌دهند.

تفاوت UVA و UVB چیست و هرکدام چه بلایی سر پوست شما می‌آورند؟

دو نوع پرتو فرابنفش به سطح زمین می‌رسد. UVB سطحی‌تر عمل می‌کند و عامل اصلی آفتاب‌سوختگی است. شدتش در ساعات میانی روز و در فصل گرم بیشتر می‌شود و شیشه بیشتر آن را متوقف می‌کند. UVA اما طول موج بلندتری دارد و به لایه‌های عمیق‌تر پوست نفوذ می‌کند، جایی که کلاژن و الاستین قرار دارند. این دو پروتئین مسئول سفتی و انعطاف پوست‌اند و UVA آن‌ها را به‌تدریج تخریب می‌کند. چروک، افتادگی و کدر شدن پوست اغلب کار همین پرتو است. نکته مهم اینکه شدت UVA در طول سال تقریباً ثابت می‌ماند و از ابر و شیشه هم عبور می‌کند. برای همین کسی که فقط به سوختگی فکر می‌کند و در روزهای معمولی ضد آفتاب نمی‌زند، در واقع بزرگ‌ترین عامل پیری پوست را نادیده گرفته است.

مهم‌ترین دلایل استفاده از ضد آفتاب

قوی‌ترین دلیل، پیشگیری از سرطان پوست است. تابش فرابنفش مهم‌ترین عامل خطر شناخته‌شده برای انواع سرطان پوست از جمله ملانوما است و مطالعات نشان داده‌اند مصرف منظم ضد آفتاب خطر ابتلا را به‌طور قابل توجهی کاهش می‌دهد. سوختگی‌های آفتابی، مخصوصاً در کودکی و نوجوانی، ریسک بزرگسالی را بالا می‌برند، پس محافظت باید از سنین پایین شروع شود.

دلیل دوم پیری پوست است. در یک کارآزمایی بالینی معروف در استرالیا، افرادی که هر روز ضد آفتاب می‌زدند، در مقایسه با کسانی که فقط گاهی استفاده می‌کردند، نشانه‌های پیری کمتری در پوستشان دیده شد. بخش بزرگی از چین‌وچروک، نازک شدن و خشکی پوست صورت که به سن نسبت می‌دهیم، در واقع نتیجه سال‌ها تابش انباشته‌شده است و نه صرفاً گذشت زمان.

دلیل سوم لک است. پرتو فرابنفش سلول‌های رنگدانه‌ساز را تحریک می‌کند و لک‌های قهوه‌ای، کک‌ومک پررنگ‌تر و تیرگی‌های ناهمگون می‌سازد. برای کسانی که ملاسما یا لک‌های پس از جوش دارند، ضد آفتاب نه یک گزینه، بلکه اصلی‌ترین بخش درمان است، چون بدون آن هر درمان دیگری دوباره با آفتاب خنثی می‌شود. در ملاسما حتی نور مرئی هم می‌تواند تیرگی را تشدید کند و به همین دلیل ضد آفتاب‌های رنگی حاوی اکسید آهن گاهی توصیه می‌شوند.

دلیل چهارم سلامت سد دفاعی پوست است. آفتاب‌سوختگی‌های مکرر پوست را حساس، خشک و تحریک‌پذیر می‌کنند و ترمیم آن‌ها زمان می‌برد. محافظت روزانه یعنی پوستی که کمتر دچار قرمزی و پوسته‌ریزی می‌شود و محصولات مراقبتی دیگر را هم بهتر تحمل می‌کند.

ابر، پنجره، زمستان و پوست تیره؛ چهار باور غلطی که محافظت را از شما می‌گیرد

یکی از رایج‌ترین باورها این است که هوای ابری نیازی به ضد آفتاب ندارد. ابر بخشی از نور مرئی و گرمای خورشید را می‌گیرد، اما بخش زیادی از پرتوهای فرابنفش از آن عبور می‌کند. چون گرما حس نمی‌شود، آسیب بی‌خبر جمع می‌شود. باور دوم این است که داخل خانه یا اداره امن هستیم. پرتو UVA از شیشه پنجره خانه و ماشین عبور می‌کند، پس کسی که کنار پنجره کار می‌کند یا ساعت‌ها در ترافیک رانندگی می‌کند، مواجهه مداوم دارد. البته اگر کل روز را دور از پنجره باشید، نیاز کمتر است، اما برای اغلب آدم‌ها که صبح و عصر مسیری بیرون از خانه دارند، ضد آفتاب صبحگاهی منطقی است.

باور سوم به فصل مربوط است. در پاییز و زمستان شدت UVB کمتر می‌شود، اما UVA تقریباً ثابت می‌ماند. برف هم بخش قابل توجهی از پرتوها را بازتاب می‌دهد و در ارتفاع، شدت تابش بیشتر می‌شود. کسانی که اسکی یا کوهنوردی می‌کنند بیشترین ریسک را دارند. سرمای هوا هم حس گرما را می‌گیرد و باعث می‌شود آسیب دیده نشود.

باور چهارم می‌گوید پوست تیره ضد آفتاب نمی‌خواهد. پوست تیره ملانین بیشتری دارد و کمی محافظت طبیعی فراهم می‌کند، اما این محافظت کامل نیست. لک، ملاسما و پیری ناشی از آفتاب در پوست تیره هم رخ می‌دهد و سرطان پوست هرچند کمتر شایع است، اغلب دیرتر تشخیص داده می‌شود. باور پنجم درباره ویتامین D است. مصرف عادی ضد آفتاب معمولاً کمبود ویتامین D ایجاد نمی‌کند، چون کسی پوستش را به‌طور کامل و یکنواخت نمی‌پوشاند. اگر نگران سطح ویتامین D هستید، آزمایش و مکمل راه بهتری از خودداری از ضد آفتاب است. و باور آخر اینکه ضد آفتاب سرطان‌زاست. تاکنون شواهد معتبری که مصرف ضد آفتاب را عامل سرطان بداند وجود ندارد، در حالی که شواهد محافظت‌کننده بودنش قوی است.

SPF و PA؛ زبان رمزی ضد آفتاب

SPF نشان می‌دهد ضد آفتاب چقدر در برابر UVB، یعنی پرتو سوختگی، محافظت می‌کند. SPF 30 حدود ۹۷ درصد و SPF 50 حدود ۹۸ درصد UVB را مهار می‌کند، پس جهش بزرگی بین ۵۰ و ۱۰۰ وجود ندارد. مهم‌تر از عدد بالاتر، این است که به اندازه کافی و منظم بزنید. برای استفاده روزانه SPF 30 و بالاتر کافی است و برای روزهای طولانی در فضای باز، SPF 50 انتخاب مطمئن‌تری است.

اما SPF فقط UVB را می‌سنجد. ضد آفتابی که SPF بالایی دارد اما UVA را پوشش نمی‌دهد، شما را از سوختگی نجات می‌دهد ولی از پیری نه. برای اینکه هنگام خرید اشتباه نکنید، این نکات را روی بسته‌بندی بررسی کنید:

• عبارت «طیف گسترده» یا Broad Spectrum، که یعنی محصول هم UVA و هم UVB را پوشش می‌دهد.
• رتبه PA، که با علامت بعلاوه نشان داده می‌شود و PA++++ بالاترین سطح محافظت در برابر UVA است.
• عدد SPF حداقل ۳۰ برای استفاده روزانه.
• برچسب غیرکومدوژنیک یا بدون روغن اگر پوست چرب و مستعد جوش دارید.
• ضدآب بودن اگر قرار است تعریق زیاد یا شنا داشته باشید.

کدام بهتر است؟ضد آفتاب شیمیایی، مینرال یا ترکیبی؟

ضد آفتاب‌های شیمیایی فیلترهایی مثل آووبنزون دارند که پرتو را جذب و به گرمای اندک تبدیل می‌کنند. بافتشان معمولاً سبک‌تر است و اثر سفید روی پوست باقی نمی‌گذارند، اما باید حدود بیست دقیقه قبل از خروج زده شوند و ممکن است پوست خیلی حساس را تحریک کنند. ضد آفتاب‌های مینرال یا فیزیکی با اکسید روی و دی‌اکسید تیتانیوم عمل می‌کنند و روی سطح پوست می‌نشینند، تقریباً بلافاصله اثر دارند و برای پوست حساس، مستعد جوش، کودکان و دوران بارداری گزینه ملایم‌تری هستند. نقطه ضعف تاریخی‌شان سفیدک است که در فرمول‌های جدید خیلی کمتر شده است. نوع ترکیبی هر دو فیلتر را کنار هم دارد و سعی می‌کند سبکی بافت شیمیایی را با ملایمت مینرال جمع کند. جدول زیر تفاوت‌های اصلی را کنار هم می‌گذارد.

بهترین ضد آفتاب همان است که با پوست شما سازگار باشد و بدون اکراه هر روز آن را بزنید، چون محصول عالی که استفاده نشود فایده‌ای ندارد. پوست چرب و مستعد جوش بیشتر با ژل و فلوئید بدون روغن راحت است. پوست خشک با بافت کرمی و مرطوب‌کننده بهتر کنار می‌آید. پوست حساس معمولاً با نوع مینرال بدون عطر و الکل کمتر مشکل پیدا می‌کند. اگر مطمئن نیستید، مشاوره با متخصص پوست سریع‌ترین راه برای پرهیز از آزمون‌وخطاست.

روش صحیح زدن ضد آفتاب

بیشتر افراد به‌جای یک ضد آفتاب بد، ضد آفتاب خوب را کم می‌زنند. مقدار کم عملاً SPF واقعی را چند برابر پایین می‌آورد. مراحل زیر کمک می‌کند بیشترین محافظت را بگیرید:

• صورت را تمیز کنید و مرطوب‌کننده بزنید، سپس چند دقیقه صبر کنید تا جذب شود.
• حدود نصف قاشق چای‌خوری (تقریباً طول دو انگشت) برای صورت و گردن بردارید و یکنواخت پخش کنید.
• ضد آفتاب را ۱۵ تا ۲۰ دقیقه قبل از خروج بزنید تا روی پوست جا بیفتد.
• گوش‌ها، اطراف چشم، خط رویش مو، پشت گردن و پشت دست‌ها را فراموش نکنید.
• هر دو تا سه ساعت در معرض نور مستقیم، و پس از تعریق زیاد یا شنا، دوباره بزنید.
• شب ضد آفتاب را کامل پاک کنید، با پاک‌کننده روغنی یا میسلار و بعد شوینده ملایم.

تمدید بخش جدایی‌ناپذیر ماجراست، چون ضد آفتاب در طول روز با تعریق، چربی و مالش کم می‌شود. اگر آرایش دارید، اسپری، پودر یا کوشن ضد آفتاب برای تمدید بدون خراب کردن آرایش مناسب است. کودکان بالای شش ماه می‌توانند از ضد آفتاب مینرال مخصوص خودشان استفاده کنند و برای نوزادان زیر شش ماه، سایه و پوشش مناسب توصیه می‌شود. علاوه بر ضد آفتاب، کلاه لبه‌دار، عینک آفتابی با فیلتر UV و پرهیز از ساعات اوج تابش، یعنی حدود ده صبح تا چهار بعدازظهر، محافظت را کامل‌تر می‌کنند.

پوست بعد از درمان‌های زیبایی چرا این‌قدر به ضد آفتاب نیاز دارد؟

پوستی که تحت لیزر، لایه‌برداری شیمیایی، میکرونیدلینگ یا تزریق‌های پوستی قرار گرفته، موقتاً حساس‌تر و در برابر پیگمنتاسیون آسیب‌پذیرتر است. در این دوره تابش فرابنفش می‌تواند به‌جای نتیجه درخشان، لک پس از التهاب بسازد. متخصصان معمولاً دوره‌ای از پرهیز از آفتاب و استفاده منظم از ضد آفتاب SPF 30 به بالا با پوشش UVA را توصیه می‌کنند و بهتر است دستورالعمل پزشک خودتان را در اولویت بگذارید. اگر برای این خدمات به دنبال کلینیک یا متخصص معتبر هستید، در وی‌پلن می‌توانید مراکز و خدمات زیبایی را مقایسه کنید و نوبت خود را آنلاین رزرو کنید.

جمع‌بندی؛ کوچک‌ترین عادتی که بیشترین اثر را دارد

اگر بخواهیم اهمیت استفاده از ضد آفتاب را در یک جمله بگوییم، این است که ضد آفتاب یک انتخاب زیبایی نیست، بخشی از مراقبت از سلامت پوست است. خورشید در همه فصل‌ها پرتویی می‌فرستد که بی‌صدا به پوست آسیب می‌زند و ابر، شیشه، برف و رنگ پوست هیچ‌کدام سپر کامل نیستند. عادت روزانه‌ای که ده ثانیه از صبح شما را می‌گیرد، سال‌ها بعد فرقش را در یکدستی رنگ، شادابی و سلامت پوست نشان می‌دهد. یک ضد آفتاب طیف گسترده با SPF 30 به بالا انتخاب کنید که با نوع پوستتان سازگار باشد، به اندازه کافی بزنید، هر دو تا سه ساعت تمدید کنید و شب کامل پاکش کنید.

اگر برای انتخاب محصول یا درمان لک، ملاسما و پوست حساس به راهنمایی متخصص نیاز دارید، پیشنهاد می‌کنیم قبل از خرید، مشاوره بگیرید. در وی‌پلن، پلتفرم رزرو آنلاین خدمات زیبایی، می‌توانید سالن‌ها و کلینیک‌های معتبر را ببینید، خدمات مراقبت پوست را مقایسه کنید و نوبت خود را با چند کلیک ثبت کنید، تا مراقبت از پوست‌تان فقط یک تصمیم یک‌بار مصرف نباشد و به یک برنامه پایدار تبدیل شود.